DAVRANIŞÇI TERAPİ NEDİR? NASIL YAPILIR? HANGİ ALANLARDA ETKİLİDİR?

DAVRANIŞÇI TERAPİ NEDİR?

Davranışçı Terapi, bireyin problemli veya işlevsiz davranışlarını belirleyip, bu davranışları daha sağlıklı ve uyumlu alternatiflerle değiştirmeyi hedefleyen bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bu terapi yöntemi, öğrenme kuramlarına dayanır ve insan davranışlarının öğrenme yoluyla değiştirilebileceği fikrini temel alır.

B.F. Skinner, Ivan Pavlov ve John Watson gibi isimlerin öncülük ettiği Davranışçı Kuram, “davranış gözlemlenebilir, ölçülebilir ve değiştirilebilir” görüşüyle hareket eder. Özellikle fobiler, tikler, çocukluk davranış problemleri gibi alanlarda oldukça etkili bir yöntemdir.

Davranışçı Terapi Nasıl Çalışır?

Bu terapi yaklaşımında temel amaç, bireyin istenmeyen davranışlarını analiz ederek, bu davranışların ortaya çıkış nedenlerini belirlemek ve yeni, sağlıklı davranışlar geliştirmektir. Terapide şu adımlar izlenir:

1. Davranışın Tanımlanması: Hangi davranışın problem oluşturduğu net olarak belirlenir. Bu davranışın sıklığı, şiddeti ve ortaya çıktığı durumlar gözlemlenir.
2. Öncesi ve Sonrası Analizi (ABC Modeli):
   • A (Antecedent): Davranışı tetikleyen durum
   • B (Behavior): Hedef davranış
   • C (Consequence): Davranışın ardından gelen sonuç
3. Davranış Değiştirme Teknikleri:
   • Pekiştirme (ödül), sönme (ödülün kaldırılması), ceza gibi yöntemlerle davranış düzenlenir.
   • Aşamalı maruz bırakma, sistematik duyarsızlaştırma, model alma gibi teknikler de uygulanabilir.
4. Ev Ödevleri ve Gözlem: Danışan, seanslar dışında da davranışlarını gözlemler ve verilen görevlerle uygulama yapar.

Davranışçı Terapi Hangi Sorunlarda Kullanılır?

Davranışçı Terapi, özellikle aşağıdaki alanlarda oldukça etkilidir:

• Fobiler: Örneğin yükseklik korkusu, hayvan fobisi, kapalı alan korkusu gibi durumlarda sistematik duyarsızlaştırma uygulanır.
• Tikler ve Tuhaf Alışkanlıklar: Göz kırpma, boğaz temizleme gibi tekrarlayan tiklerin azaltılmasında etkilidir.
• Çocukluk Davranış Problemleri: Alt ıslatma, tırnak yeme, aşırı öfke, dikkat eksikliği gibi durumlarda uygulanabilir.
• Yeme Bozuklukları: Özellikle aşırı yeme ya da kendini aç bırakma gibi davranışlar üzerinde çalışılır.
• Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB): Zihinsel takıntılar sonucu gelişen tekrar eden davranışların kırılmasında kullanılır.
• Sınav Kaygısı ve Performans Anksiyetesi: Davranışsal tekniklerle kaygıyı tetikleyen durumlar ele alınır.

Davranışçı Terapinin Faydaları Nelerdir?

• Net Hedefler Belirlenir: Terapide açık, gözlemlenebilir hedefler belirlenir. Bu da süreci daha etkili hale getirir.
• Hızlı Sonuç Alınabilir: Davranış temelli çalışıldığı için kısa sürede belirgin değişiklikler gözlenebilir.
• Uygulaması Kolaydır: Seans dışında evde uygulanabilecek pratik egzersizler sunar.
• Ebeveyn ve Eğitimci Desteğiyle Güçlenir: Çocuk ve ergenlerde aileyle iş birliği yapılarak değişim hızlandırılabilir.
• Gözlemlenebilir Gelişim Sağlar: Değişim sayısal olarak takip edilebilir (örneğin bir davranışın haftalık tekrarı).

Davranışçı Terapi Kimler İçin Uygundur?

• Belirli bir davranışı bırakmak ya da değiştirmek isteyen bireyler
• Fobileri ya da tikleri olan kişiler
• Çocukları için etkili bir terapi arayan ebeveynler
• OKB, sınav kaygısı, öfke kontrolü gibi davranış temelli sorunlar yaşayanlar
• Kendi davranışlarını analiz etmek ve yönlendirmek isteyen yetişkinler

Davranışçı Terapi ile Diğer Terapi Yöntemleri Arasındaki Fark Nedir?

Davranışçı Terapi, duygular ya da geçmiş deneyimlerden çok, şu anda olan davranışlara odaklanır. Bu yönüyle psikodinamik ya da şema terapiden ayrılır. Davranışsal olarak ne yapıldığını, bu davranışın nasıl şekillendiğini ve nasıl dönüştürülebileceğini inceler. Kısa süreli, çözüm odaklı ve sistematik bir yöntemdir.